Wat is PPS?
Over privatisering
van gevangenissen en detentiecentra
Publiek-Private Samenwerking (PPS) is een samenwerkingsvorm tussen de overheid en een of meer private ondernemingen.
De marktpartij wordt voor een lange periode gecontracteerd om niet alleen te ontwerpen, te bouwen en/of te beheren, maar vaak ook om het project te financieren.
De meest gangbare vorm van PPS in Nederland is het zogenoemde DBFM-contract (Design, Build, Finance & Maintain). Hiermee worden genoemde verantwoordelijkheden overgedragen aan marktpartijen met als gevolg dat meerwaarde wordt gerealiseerd: projecten zijn van dezelfde kwaliteit tegen een lagere prijs of zijn van betere kwaliteit tegen een gelijke prijs.
"The private prison contractor and the Government have a common interest in burying the issues."
Hugh de Kretser, executive officer of the Federation of Community Legal Centres on the difficulty in getting access to information a private prisons and jails in Australia. The Age, November 24, 2007
Het loopt sinds de HSL-bovenbouw van al weer enkele jaren geleden niet erg hard met PPS voor infra en gebouwen in Nederland. Steeds dezelfde giganten in de bouwsector houden zich met PPS bezig. Ze vormen gelegenheidsconsortia, onder veelal verschillende namen.
Wat voorbeelden:
Montaigne Lyceum in Ypenburg/Den Haag. De eerste school in Nederland die via PPS tot stand kwam. In juni 2005 werd de eerste vloerplaat gelegd.
Partijen die meededen in de aanbesteding:
• TalentGroep: Strukton, Imtech en ISS
• BAM Utiliteitsbouw (via HBG Bouw en Vastgoed).
Winnaar: TalentGroep.
Kromhout Kazerne, Utrecht. Voor Defensie vormt de Kromhout Kazerne een pilot om ervaring op te doen met de bijzonderheden van zowel een concurrentiegerichte dialoog als een DBFMO-overeenkomst met een looptijd van 25 jaar.
Partijen die meededen in de aanbesteding:
Acht inschrijvers, waarvan de volgende vijf gegadigden zijn geselecteerd:
• ARMADU Kromhout: Macquarie Bank, Dura Vermeer, Arcadis, GTI, Unica en Kraaijvanger Urbis.
• Castrum Hollandia: Burgfonds, Asito en De Architekten Cie.
• Integra Partners Kromhout: Heijmans, NIBC Infrastructure, Burgers Ergon, Johnson Controls IFM, Quadrat en Broekbakema.
• Komfort: Ballast Nedam, Strukton, John Laing, ISS, Karres en Brands, Meyer en Van Schoten.
• Park Vossegat: Volker Wessels, Imtech, Dutch Infrastructure Fund, Sodexho, AWG en Kuiper Compagnons.
Winnaar: Komfort
Hoofdkantoor Ministerie Financiën. De renovatie, herinrichting, financiering en het beheer voor 25 jaar van het hoofdkantoor van het ministerie van Financiën (voor 170 miljoen euro). Opdrachtgever is de Rijksgebouwendienst. Het gaat hierbij om het eerste PPS-project voor rijkskantoorgebouwen in Nederland.
Partijen die meededen in de aanbesteding:
• Consortium met BAM en Facilicom.
• Consortium Safire: ABN Amro, Strukton, ISS, GTI, en Burgers Ergon.
• Consortium Florijn: Imtech, Heijmans, Vebego International, NIB Capital.
• BM Managers van het bouwproces.
Winnaar: Consortium Safire
Steeds dezelfde bedrijven
Strukton, BAM, Ballast Nedam, Heijmans, Volker Wessels, Dura Vermeer.
Het zijn steeds dezelfde grote Nederlandse bouwers die terugkomen in het lijstje van deelnemers aan aanbestedingen van PPS-projecten. En als het om technische dienstverleners gaat: Imtech, GTI en Burgers Ergon.
Het blijkt dus voorlopig niet een heel grote vijver waaruit de overheid kan vissen als het gaat om samenwerking met de private sector. Het gaat slechts om een handjevol concerns dat echt met elkaar concurreert en soms in consortia samenwerkt.
Detentie PPS - Detentiecentrum Rotterdam Airport, een pilot
"Now enters GEO with their paid lobbyists attempting to put a good face on this. I'm saying the corporation should back off. They've run a very poor facility that probably violates the youths' civil rights. ... Kids were stepping in their own feces. The sheets were such that a cat or dog wouldn't sleep on them." Texas State Senator John Whitmire on conditions at GEO's Coke County Juvenile Justice Center. Dallas Morning News, October 5, 2007
Detentiecentrum Rotterdam Airport is de eerste justitiële inrichting in Nederland die door middel van PPS is aanbesteed. De gekozen PPS-vorm is DBFMO (Design, Build, Finance, Maintain, Operate).
Verantwoordelijke partij: Consortium DC16 (zie ook pagina Wie en waar is DC16):
Strukton, Ballast Nedam, EGM Architecten, ISS Facility Services en Smits van Burgst.
Contractwaarde: 100 miljoen
Contractduur: 25 jaar DBFMO contract
DC16 heeft de economisch meest voordelige aanbieding gedaan voor het DBFMO-contract ter waarde van circa € 100 miljoen met een looptijd van 25 jaar.
DC16 heeft alle schakels van ontwerp, bouw, financiering, facilitaire diensten, onderhoud en beheer aangeboden in een geďntegreerd contract met een looptijd van 25 jaar.
De gebruiker, het ministerie van Justitie, de Dienst Justitiële Inrichtingen, wordt bij dit project vertegenwoordigd door de Rijksgebouwendienst als opdrachtgever namens de Staat.
Het nieuw te bouwen ‘Detentiecentrum Rotterdam Airport’ is een pilot. Maar het smaakt nu al naar meer...
Rijksgebouwendienst zet de stap naar meer PPS-gevangenissen.
Uit: Cobouw, 29 november 2008
Komende maanden besteedt de opdrachtgever nog twee gevangenissen in dbfmo-contracten aan, waaronder het justitiële complex op Schiphol.
Met de nieuwbouw van de penitentiaire inrichtingen Noorderbocht in Rotterdam, en in Zaanstad, en het justitiële complex op Schiphol komt de teller in ruim een jaar op vier PPS-gevangenissen.
Alle vier de contracten hebben een looptijd van 25 jaar en de gebouwen komen daarna zonder uitzondering in eigendom van het Rijk. Overigens overweegt de Rijksgebouwendienst voor zowel Noorderbocht als Zaanstad het ‘o’-onderdeel, de facilitaire dienstverlening, te verkorten naar 10 of 15 jaar.
Meer PPS-bajessen in Rotterdam en Zaandam
PI Noorderbocht zal de PI Noordsingel gaan vervangen. Het pand krijgt een oppervlakte van 24.000 vierkante meter bvo. In het gebouw worden mensen in voorarrest en mensen in hun laatste detentieperiode.
De gevangenis op de locatie HoogTij in Zaanstad is met 43.000 vierkante meter bvo bijna dubbel zo groot. Er komen 480 cellen voor maximaal 912 gedetineerden. Vanaf 1 juni 2013 komen op deze plek langgestraftenen mensen die extra zorg behoeven (afdeling forensische zorg binnen gevangeniswezen). De PI zal in eerste instantie de huidige capaciteit van de PI Overamstel vervangen. Dit houdt in dat er mensen in voorarrest zullen worden ondergebracht.
Ingewikkeld
Het nog aan te besteden justitieel complex Schiphol is een relatief ingewikkelde opdracht met een veelheid aan functies en gebruikers, vooral gericht op asielzoekers.
De Rijksgebouwendienst verwacht tussen de 17,5 en 20 procent te besparen ten opzichte van een traditioneel contract. Op 34.000 vierkante meter bvo komen een detentiecentrum met 580 cellen, een aanmeldcentrum, uitzetcentrum en rechtbank. In het PPS-contract komen naast bouw en onderhoud van het pand ook de verstrekking van maaltijden aan gedetineerden.
PPS verkopen aan Justitie
"We told the company, we told the Ombudsman, we told Victoria Police, we told members of Parliament, and others, but the situation didn't improve." Former Melbourne Custody Center employee Ros Atkinson on how her information on abuse was ignored by GEO Group and others. The Herald Sun, November 24, 2007
De invoering van PPS is al geruime tijd voorbereid. Het Ministerie van Financiën, in de vorm van het Kenniscentrum PPS, heeft haar best gedaan PPS erdoor te drukken.
In het rapport ‘De toepassing van Publiek Private Samenwerking op een Nederlandse gevangenis, Een verkennende argumentatie’ (download pdf) van 9 september 2003 valt onder meer het volgende te lezen:
"Al enige tijd is de discussie binnen het gevangeniswezen over manieren om de cellencapaciteit uit te breiden gaande. Daarbij zijn ook minder traditionele methoden om een gevangenis te realiseren aan de orde gekomen."
"Daar waar de oorspronkelijke gedachte bij de opdrachtverstrekking nog was dat het rapport zou moeten bijdragen aan verdere acceptatie bij DJI en Justitie, kan nu geconstateerd worden, dat bij DJI en Justitie sprake is van acceptatie van het PPS gedachtegoed en instrumenten die daarbij horen. Er is dus geen sprake meer van de noodzaak te overtuigen. Integendeel, DJI wil aan de gang met PPS in het gevangeniswezen en dat mag als een mooi resultaat van de werkzaamheden gelden."
Toenemende vraag naar structurele celcapaciteit
De inleiding van het rapport begint met:
"De (intensivering van) inspanningen van de verschillende organisaties uit de strafrechtketen zullen ertoe leiden dat het Nederlandse gevangeniswezen wordt geconfronteerd met een toenemende vraag naar structurele celcapaciteit. Tegelijkertijd geven de recente economische ontwikkelingen aanleiding tot ingrijpende bezuinigingen, ook bij deze organisaties."
Probleem: meer cellen, minder geld. Oplossing: PPS!
Geweldsmonopolie
Uit het rapport:
"Net als in vele andere democratische landen is de uitoefening van geweld in Nederland een exclusieve staatsaangelegenheid. Er is met andere woorden sprake van een geweldsmonopolie. De tenuitvoerlegging van vrijheidsstraffen en vrijheidsbenemende maatregelen is onderdeel van het geweldsmonopolie. De toepassing van PPS constructies betekent dat private partijen een aanmerkelijk grotere rol krijgen in de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende straffen dan dat in Nederland tot op heden het geval is."
"In sommige gevallen is het noodzakelijk dat geweld wordt uitgeoefend tegen één of meerdere gedetineerden. In het geval van de uitvoering van taken door een private partij in het kader van beveiligen, betekent dit dat medewerkers die niet in dienst zijn van DJI dit geweld moeten uitoefenen."
Het kenniscentrum ziet ook wel in dat sommige mensen hier hun vraagtekens bij zetten:
"Het idee van het inschakelen van private partijen ten behoeve van het uitoefenen van taken in het kader van het geweldsmonopolie namens de Nederlandse staat, wordt door sommige mensen aarzelend ontvangen".
"Men stelt zich bijvoorbeeld voor hoe particuliere partijen ingegeven door winstbejag een schrikbewind handhaven in een door de maatschappij geďsoleerde inrichting."
Dat zal natuurlijk in Nederland niet gebeuren... want:
"Relativerend kan verder worden opgemerkt dat een PPS gevangenis onmogelijk een gesloten systeem kan zijn. Controle op het regime en de verrichtingen binnen de muren van de gevangenis vindt ook plaats doordat gedetineerden naar de pers bellen, door de rechtspositie van gedetineerden en van personeel, de advocatuur die in de inrichting komt, de contacten die de overige instanties uit de strafrechtsketen hebben met de inrichting, etc.
Een ‘draconisch’ regime is kortom nagenoeg onmogelijk te handhaven."
Wat een opluchting!
Bewaking in particuliere handen
De bewaking zal dus in particuliere handen vallen. Daar is in het kader van vreemdelingenbewaring al ervaring mee opgedaan. Immers, personeel van G4S, een privaat securitybedrijf, verricht in detentiecentra dezelfde taken als personeel van DJI.
Privatisering is al sinds een aantal jaren via een achterdeur de bajessen binnengesmokkeld.
Het verschil met de huidige situatie is echter, dat de gehele bewaking in handen zal zijn van een privaat securitybedrijf.
Winst door bezuiniging op personeel
In ‘Public Private Comparator Gevangenissen’ (download pdf), een rapport van Kenniscentrum PPS, Ministerie van Financiën, opdrachtgever: Dienst Justitiële Inrichtingen, Ministerie van Justitie, is over ‘personeel’ onder andere te lezen:
"Minder personeel dankzij het uitgekiende ontwerp van de architect"
"Aangezien binnen het publiek -private model de personeelsuitgaven de grootste kostenpost vormen, zal er voor het private consortium veel aan gelegen zijn om op deze post te besparen."
"De afstemming tussen gebouwlijke vormgeving en bedrijfsvoering is tevens van invloed op de personeelskosten. Het ontwerp van een gevangenis is immers in hoge mate bepalend voor de efficiëntie van de personeelsbezetting."
"Vooral omdat de personeelskosten vaak zo’n 70 tot 80 procent van de jaarlijkse kosten uitmaken, zullen private partijen een gevangenis altijd ontwerpen met de personeelsbezetting in het achterhoofd."
"Multi- inzetbaar personeel zonder moeizame ontslagprocedure"
"De werknemers binnen het publiek-private model vallen niet onder de ARAR arbeidsvoorwaarden zoals die voor het personeel van een publieke gevangenis gelden. Eén van de belangrijkste elementen van de ARAR is de ontslagprocedure; het is een lange en moeizame procedure om een medewerker te ontslaan die niet functioneert."
"Doordat binnen het publiek -private model de taakomschrijvingen minder duidelijk vast liggen, is het makkelijker om personeel variabel in te zetten."
PPS-gevangenissen in het buitenland
"The prison had deteriorated to the extent that we considered that it was at that time an unsafe and unstable environment both for prisoners and staff." Tom Osbourne, assistant deputy coroner for Northamptonshire (UK), on an inspection made days before an inmate was stabbed to death at Global Solutions (now Group 4) run Rye Hill. BBC, June 16, 2008
Het kenniscentrum PPS juicht in haar rapport Public Private Comparator Gevangenissen over de geweldige resultaten van al lopende PPS-bajessen in het buitenland.
"Begin 1996 zijn de eerste twee PPS-contracten in Europa voor het ontwerp, de bouw, de financiering en het management van twee nieuwe gevangenissen bij Bridgend en Fazakerley getekend."
Het gaat hier, wijst nader onderzoek uit, om Altcourse Prison in Fazakerley, van
Global Solutions (eerder van Group 4), en Parc Prison in Bridgend van Group 4/Securicor – in Engeland.
Dat het kenniscentrum deze voorbeelden aanhaalt, kan op z’n minst vreemd worden genoemd, want genoemde bajessen zijn de afgelopen jaren vele malen negatief in de pers geweest:
Bron: http://www.privateci.org/shame_UK.html
Altcourse Prison:
Zelfmoorden, overbevolking van 50%, een opstand, onveilig klimaat.
Parc Prison:
Werd op 10 augustus 2004 uitgeroepen tot de slechts presterende private gevangenis in Engeland. De instelling eindigde op de 132ste plaats van alle gevangenissen in Engeland.
Verder: onderbezetting van personeel, overbevolking van gevangenen, ontsnappingen, racisme, slechte medische voorzieningen met name voor de jeugdafdeling, zelfmoorden, drie directeurswisselingen in vier jaar tijd, veel geestelijk gestoorde gevangenen en geen psychiater in de instelling, 42 bewakers ontslagen in 10 jaar tijd, ontslag van kritische bewakers, enorm veel geweldsincidenten (elke dag minstens 1), schandalige geestelijke gezondheidszorg, 1400 gevangenen verminkten zichzelf in vijf jaar tijd.
‘Private prisons’ in Engeland
Op het moment zijn er 11 private gevangenissen in Engeland. Hieronder de lijst, met tussen haakjes het exploiterende bedrijf.
Altcourse (G4S)
Addiewell (Kalyx)
Ashfield (Serco)
Bronzefield (Kalix)
Doncaster (Serco)
Dovegate (Serco)
Forest Bank (Kalyx)
Lowdham Grange (Serco)
Peterborough (Kalyx)
Rye Hill (GSL)
Wolds (G4S)
In Engeland maakt men zich zorgen over de kwaliteit van geleverde diensten, speciaal omdat om efficiencyredenen op kwaliteit wordt bezuinigd. De bedrijven zullen meer gebruik gaan maken van elektronische beveiliging, vanwege de mogelijkheden die dat biedt om te bezuinigen op personeel.
Ook zijn er veel klachten over het gebrek aan ervaren personeel en over het grote verloop. Tot slot zet zelfs The Independent nog onlangs, namelijk op 29 juni 2009, grote vraagtekens bij geprivatiseerde gevangenissen!
Private detentiecentra in Engeland met de bijbehorende eigenaars
"This really just points to what we had in our report, that there's no oversight over these detention centers, and contractors can get away with all kinds of things." Pramila Jayapal, executive director of OneAmerica, on GEO Group's falsifying guard background checks. AP,
September 30, 2008
Opstand in Campsfield immigration prison 4 augustus 2007
Op het moment zijn er 8 private detentiecentra in Engeland. De nieuwste is
Brook House Immigration Removal Centre.
Op 18 maart j.l. (2009) opende G4S het nieuwe Brook House Immigration Removal Centre. Locatie: Gatwick Airport, naast Tinsley House. Capaciteit: 426 mannen, waaronder strafrechtelijke gedetineerden in afwachting van hun deportatie.
Brook House brengt het totaal aan vreemdelingendetentieplaatsen in Engeland op 3.038, met nog 1300 in de pijplijn.
Alle gevangenen in Tinsley House gingen na opening van Brook House in hongerstaking, omdat bleek dat de maaltijden van Tinsley House van nu af aan in Brook House werden klaargemaakt, wat resulteerde in koud eten en kleinere porties. Maar vooral in een kostenbesparing, dus in een grotere winst, van G4S!
Lees meer
Hieronder de hele lijst, met tussen haakjes het exploiterende bedrijf.
Campsfield House (GEO Group Ltc.)
Colnbrook (Serco Home Affairs)
Dungavel House (G4S)
Harmondsworth (The GEO Group Limited)
Oakington (G4S)
Tinsley House (G4S)
Yarl’s Wood (Serco Home Affairs)
Brook House Immigration Removal Centre (G4S)
Blokkade Tinsley House maart 2009: met superglue!
Tot slot nog een interessante link: Corporate Watch: PUBLIC PRIVATE PARASITES
Wordt vervolgd...
"If we really do catch more aliens and if we really do lock them up, then we really do have an important source of growth for the private prison industry."
Andrew May, an analyst with Jefferies and Co. on need for more prison beds due to the fight against terrorism. Reuters, December 17, 2004
Tot slot
Het nieuw te bouwen ‘Detentiecentrum Rotterdam Airport’ is een pilot.
Zal PPS in Nederland slagen? Het kenniscentrum PPS van het ministerie van Financiën heeft daar al jaren geen twijfels over. In hun rapport PPS in het gevangeniswezen (download pdf) staat namelijk geschreven:
“Ten slotte: er zijn geen argumenten aan te voeren die pleiten tegen toepassing van PPS gedachtegoed en PPS constructie bij het realiseren van een gevangenis in Nederland.
Integendeel, de acceptatie bij de betrokken partijen binnen de overheid is gegroeid en kan nu groot worden genoemd.
“De belangrijkste aanbeveling is derhalve: laat geen tijd verloren gaan met verdere studie, maar ga aan de slag met de bovenstaande aanbevelingen zodat op de kortst mogelijke termijn onomkeerbare stappen op weg naar de realisatie van een PPS gevangenis worden gezet.”
Halleluja!
Heel wijs van het kenniscentrum PPS om hun pilot uit te proberen op mensen zonder papieren. De laatste jaren zijn er veel bezuinigingen in gevangenissen/huizen van bewaring doorgevoerd. Veelal door eerst mensen zonder papieren als proefkonijnen te gebruiken (proefkonijnen die niet zo veel klagen als Nederlanders, omdat ze de taal niet goed beheersen en niet op de hoogte zijn van hun rechten) is het nu standaard dat gevangenen hun cel moeten delen, dat het dagprogramma minimaal is, dat de celdeuren al om 17.00 dichtgaan.
Gezien het feit dat PPS al zo’n lange tijd is voorgekookt, zou het kunnen zijn dat al die bezuinigingen met een vooropgezet doel zijn doorgevoerd, namelijk om het voor private ondernemingen aantrekkelijk te maken in ‘gevangeniszaken’ te gaan.
Hoe soberder, hoe goedkoper! Ideaal voor bedrijven die er wel been in zien om te gaan verdienen aan gevangenissen.
Er is maatschappelijk niet of nauwelijks discussie gevoerd over het onderwerp ‘private bajes’, over of het wenselijk is of het bedrijfsleven gaat verdienen aan het opsluiten van mensen, en waarnaar deze ontwikkeling zal leiden.
Wij houden ons hart vast en vrezen het ergste.
